PKN
  » Wijkgemeente I » Pastoraat en kringen 
Hervormde Gemeente te Berkenwoude
Preek 3 mei Vrijheid Preek 3 mei Vrijheid

Preek: Vrijheid

Gemeente van Christus, lieve mensen van God,

‘Wat denkt u, dominee, is de coronacrisis een straf van God?’

‘Soms, als ik daar ben, op mijn werk op de corona-afdeling, dan vraag ik me echt af: ‘Waar is God?’

Zomaar twee opmerkingen die ik de afgelopen week gehoord heb.

Ze verwoorden de gevoelens van veel gelovigen, vermoed ik. Hoe deze crisis te duiden? We hebben wel allemaal maatregelen getroffen, we weten wat we moeten doen, maar we willen ook graag begrijpen. Waarom gebeurt dit, waarom overkomt ons dit?

Voor gelovige mensen komt de godsvraag daar nog bij: ‘Waar bent U God? Grijpt U alstublieft in! Doe iets!’ Of… wilt u ons iets duidelijk maken, zijn wij niet goed bezig?

In tijden van crisis wordt de vraag naar God urgenter.

Nood leert bidden, zeggen we dan.

We zoeken troost en steun, maar verwachten ook iets van boven.

Als God liefde is en goed, als God licht is en het licht wil, waarom is het dan zo donker op aarde? Zo donker in onszelf?

‘Wij beleven op dit moment de grootste crisis buiten oorlogstijd om’, zei minister president Rutte op een van zijn eerste persconferenties. Tekenend is het, vind u niet? Dat de viering van vijfenzeventig jaar bevrijding samenvalt met de coronapandemie. We zitten opgesloten in onze huizen. Onze bewegingsvrijheid wordt ernstig beperkt. Er is geen dreiging van bombardementen, van mensen die worden opgepakt en geëxecuteerd, ons voedsel is niet op de bon, is niet gerantsoeneerd, we kunnen gewoon alles nog in de supermarkt kopen, en toch is er dreiging. De angst om ziek te worden neemt bezit van ons, we kunnen dood gaan. Evenals toen, na vijf jaar oorlog, krijgt de economie een gigantische klap, er zal een recessie komen, dat lijkt onvermijdelijk.

‘Wat denkt u dominee, is de coronacrisis een straf van God?’

We zijn misschien geneigd, om daar direct ‘Nee natuurlijk niet!’, op te antwoorden, maar zo gek is deze vraag niet. Als je ziet hoe schoon de lucht is geworden, sinds de mensen wereldwijd in lockdown zitten, we ons veel minder verplaatsen via vliegtuig en auto, we veel minder kopen omdat de winkels dicht zijn of funshoppen er even niet in zit, dan kun je je afvragen of God ons niet iets duidelijk wil maken. Hoeveel spullen kan de aarde verdragen. Of: zoals een jongere zei: ‘Waarom brengt H/M 52 keer per jaar een kledingcollectie uit? Niemand zit toch te wachten op zoveel kleding. Maar we zijn eraan gewend geraakt, we vinden het gewoon, en we denken er niet meer over na. Een crisis als deze kan helpen bewuster te leven.

‘Als ik daar dan ben, dan vraag ik me echt af: ‘Waar is God?’

Met deze vraag kunnen we vaak beter uit de voeten. We zien het donker, maar we zien geen spoortje licht, we bidden wel, maar we krijgen geen antwoord. Wanhoop, het gevoel er alleen voor te staan, geen uitweg zien, onmacht, dat zijn allemaal gevoelens die met deze vraag samenvallen. Sommigen zullen zelf een lantaarn opsteken, zoals de ‘dolle mens’ van Friedrich Nietzsche, om God te zoeken, en tot de conclusie komen dat God dood is. Hij bestaat niet. We staan er alleen voor, we zullen het zelf moeten doen, er is geen God, maar gelukkig is er wel de wetenschap. Die zal ons bevrijden, die zal ons verlichten, wij mensen nemen de plaats in van God. Een vaccin zal de oplossing worden voor deze pandemie. Maar een oorzaak-gevolg denken raakt niet de diepere lagen van het bestaan. De wereld zal hoe dan ook veranderen, ze zal nooit meer hetzelfde zijn als van voor de pandemie. We kunnen niet op de oude voet verder. Er is veel onrecht op aarde en de welvaart is ongelofelijk ongelijk verdeeld. Na de Eerste Wereldoorlog ontstond het communisme, na de Tweede Wereldoorlog verloor de Europese adel definitief haar bestuurlijke macht. We zullen anders uit deze crisis komen dan dat we erin gingen.

De vraag naar het lijden in de wereld…

Zolang er mensen zijn op aarde, zolang wordt deze vraag gesteld.

Waarom staat een almachtige en goede God toe, dat er kwaad en lijden is?

Het is een vraag die zich alleen aan monotheïstische godsdiensten opdringt, want de Schepper van hemel en aarde omvat het hele bestaan. Goed en Kwaad zijn in Zijn hand vervat. Hij laat het regenen over slechte en goede mensen. Polytheïstische godsdiensten hebben verschillende goden voor verschillende problemen. De seculiere samenleving rekent helemaal niet met God, maar wel met concepten en theorieën en als een theorie niet klopt, wordt die gewoon terzijde geschoven. Waarom, zou je denken, heeft het monotheïsme het zichzelf zo moeilijk gemaakt, wat zit daar achter?

‘Wat denkt u dominee, is de coronacrisis een straf van God?’

‘Als ik daar dan ben, dan vraag ik me echt af: ‘Waar is God?’

Met deze vragen worstelen wij mensen.

Wij vinden antwoorden in straf en onmacht.

Maar straf en onmacht maakt de mens niet vrij!

Het houdt hem klein en brengt hem niet verder.

Het klinkt misschien ongeloofwaardig, want de geschiedenis leert anders, maar het geloof in één God is een pleidooi voor de menselijke vrije wil.

In de film ‘God on trial’ – de ondervraging van God- staat God in de beklaagdenbank. Joodse gevangenen in Auschwitz klagen God aan, omdat Hij contractbreuk heeft gepleegd. Al die mooie woorden over zijn verbond met het van volk Israël, het klopt niet. Vragen ten gunste en ten nadele van God worden gesteld en uiteindelijk wordt God schuldig bevonden: Hij was er niet in Auschwitz.

Door God te berechten herwonnen de joodse gevangenen hun waardigheid.

Ze hielden de macht over hun eigen leven, hun eigen gedachten, hun eigen wil, en dat op een plaats waar de waardigheid van de mens wordt vertrapt en ze als ‘Unmensch’ werden weggezet.

Abraham – vader van vele volken – voelt God ook aan de tand:

‘Zoiets kunt u toch niet doen! De onschuldigen samen met de schuldigen vernietigen. Dat kunt u toch niet doen! U bent toch een rechter die rechtvaardig is? Het gaat er bij hem niet in dat God geen onderscheid maakt, tussen de goede en de slechte mensen. Abraham vindt dat onrechtvaardig en dus wordt hij de pleitbezorger voor de goede mensen: ‘Als er nu eens vijftig, veertig, dertig, twintig, tien goede mensen zijn?’ En iedere keer geeft God toe, ‘Nee, ik zal de stad niet vernietigen als er vijftig, veertig, dertig, twintig tien onschuldige mensen zijn.’

Het verhaal van de vernietiging van Sodom is een duistere passage in de bijbel. Er is kwaad en God wil dat kwaad uitroeien, dat past bij zijn goedheid en almacht. Maar dan stuit hij op Abraham, die bidt voor wie geen kwaad doen. Heeft God niet gerekend op dit antwoord van Abraham? Heeft Hij niet gerekend met het gegeven dat er ook onschuldige mensen in de stad kunnen wonen. Heeft Hij iets over het hoofd gezien?

Het verhaal van de vernietiging van Sodom is ook een boeiend verhaal. God maakt Abraham deelgenoot van zijn plan om Sodom te vernietigen, heel bewust: ‘De Heer dacht… Waarom zou ik voor Abraham geheim houden wat ik van plan ben?’ Kort daarvoor heeft God bij Abraham gegeten, en hem laten weten dat Abraham en Sara over een jaar een zoon zullen hebben. Drie mannen kwamen bij Abraham, één bleef bij hem staan nadat de maaltijd afgelopen was, de andere twee mannen gingen naar Sodom. Op hetzelfde moment dat Abraham pleit voor de inwoners van Sodom, worden de twee mannen in de stad bedreigd. Alle mannen in de stad… jong en oud… niemand uitgezonderd… wilden de mannen, God’s vertegenwoordigers, kwaad doen. Er zijn geen goede mensen in Sodom, en God wist dat, en toch, liet hij Abraham zijn pleidooi doen.

Dit verhaal toont de almacht van God en de ruimte die de mens krijgt om zich in die almacht te bewegen. De mens heeft een stem!

Dit verhaal laat zien dat het kwaad bestaat. Het kwaad heeft een stem. Het is er en Gods Geest is gericht tegen het kwaad, God gebruikt het niet als middel, niet als straf.

Dit verhaal laat zien dat God dingen weet die mensen niet weten en nooit kunnen weten, omdat ze letterlijk niet kunnen overzien, niet op twee plaatsen tegelijk kunnen zijn.

Dit verhaal laat zien dat een mens opstaat en zijn menselijke gezicht laat zien.

En daar gaat het om.

Om mens voor een mens te zijn wordt iedereen geboren.

God navolgen betekent aandacht hebben voor de armoede, het lijden, de eenzaamheid van anderen. Geloven is geen aanvaarding maar protest, namelijk tegen de wereld zoals die is, in naam van de wereld zoals die nog niet is, maar zou moeten zijn. Het gaat in het geloof niet om het antwoord maar om de vraag. De vraag naar de gang van zaken: ‘Dat kunt u toch niet doen! De onschuldigen en schuldigen samen om laten komen!

Heilige verontwaardiging. Die houding.

In navolging van Abraham - vader van vele gelovigen - hebben anderen vraagtekens geplaatst bij de gang van zaken en zo de wereld veranderd.

Jezus van Nazareth die opkwam voor de ‘kleine luyden’, boeren, vissers, de gewone man.

Paulus, die opkwam voor een universeel christelijk geloof, geen gekerstende versie van het joodse geloof, waarin de wet het weer zou winnen van de naastenliefde.

Geallieerde landen die Europa hebben bevrijd van de Tweede Wereldoorlog.

Nederlandse verzetsstrijders die ervoor gezorgd hebben dat vijfenzeventig jaar geleden Nederland haar Bevrijdingsdag kon vieren.

 

Met gevaar voor eigen leven.

Want dat moet ik er wel bij zeggen.

Heilige verontwaardiging vereist moed.

En dat is niet voor iedereen weggelegd.

Alleen voor diegene die zich vrij weten.

Vrij van ieder gezag dat beknot, klein en onwetend houdt.

 

Amen.

terug
 
 
 
 

Kerkdienst o.l.v. Ds. M. Berends - van Waardenberg
datum en tijdstip 07-06-2020 om 10.00 uur
meer details

Kerkdienst o.l.v. Ds. C. Dahmen
datum en tijdstip 14-06-2020 om 10.00 uur
meer details

 
Actueel wijk 1:

Woord van bemoediging

Nieuwsbrief


Liturgie en preek

Aanmelden / afmelden mailinglist wijk 1 
 
Meeluisteren met:
Wijk I
Iedere zondag vanaf 10:00 uur.  

Wijk II
Iedere zondag vanaf 10:00 en 18:30 uur.

Is het driehoekje grijs? Dan kunt u proberen om de pagina te verversen. Wanneer deze grijs blijft is er geen uitzending.

Vanwege het coronavirus zendt wijk II de kerkdiensten tijdelijk ook live uit via YouTube. Klik HIER om naar de livestream te gaan.

 
contact:
info@hervormdberkenwoude.nl

Adres kerk:
Dorpsstraat 20
2825 BN Berkenwoude

 
ANBI
ANBI-gegevens. meer informatie
 
  Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.